การพัฒนาแหล่งน้ำและชลประทาน

 

จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี

[แก้ไข] การพัฒนาแหล่งน้ำและชลประทาน

          พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงสนพระราชหฤทัยในการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเพาะปลูกและการชลประทานเนื่องจากปัจจุบันการเพาะปลูก นอกเขตชลประทาน อาศัยน้ำจากแหล่งน้ำตามธรรมชาติและน้ำฝนเป็นหลัก จึงเกิดปัญหาเรื่องปริมาณน้ำไม่เพียงพอกับความต้องการของพืช พืชได้รับน้ำ ไม่สม่ำเสมอส่งผลให้พืชที่เพาะปลูก ไม่ให้ผลผลิตดีเท่าที่ควร งานเกี่ยวกับน้ำจึงเป็นงานสำคัญที่มีประโยชน์ต่อเกษตรกรให้ทำการเพาะ ปลูกได้สมบูรณ์ ประชาชนในประเทศมีน้ำไว้อุปโภคและบริโภคอย่างพอเพียง รวมทั้งได้ใช้ประโยชน์จากน้ำอย่างคุ้มค่า

หลักการและวิธีการในการพัฒนาแหล่งน้ำ

1. รูปแบบในการพัฒนาแหล่งน้ำนั้นจะต้องเหมาะสมกับภูมิประเทศของพื้นที่นั้น
2. โครงการพัฒนาแหล่งน้ำนั้น จะต้องเหมาะสมกับแหล่งน้ำตามธรรมชาติที่มี
3. ไม่สร้างปัญหาให้กับคนในท้องที่ หรือสร้างประโยชน์ให้กับคนเพียงกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง โดยพิจารณาตามความเหมาะสมด้านเศรษฐกิจและสังคมของท้องที่นั้นๆ

          ความตอนหนึ่งจากพระราชดำรัส ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2529 ว่า "หลักสำคัญว่าต้องมีน้ำบริโภค น้ำใช้ น้ำเพื่อการเพาะปลูก เพราะว่าชีวิตอยู่ที่นั่น ถ้ามีน้ำคนอยู่ได้ ถ้าไม่มีน้ำ คนอยู่ไม่ได้ ไม่มีไฟฟ้าคนอยู่ไม่ได้ แต่ถ้ามีไฟฟ้าไม่มีน้ำคนอยู่ไม่ได้" ซึ่งสะท้อนเห็นให้ถึงความสำคัญของน้ำเป็นอย่างมาก

          โครงการพัฒนาแหล่งน้ำจึงเป็นการเข้าไปช่วยเหลือผู้ที่เสียประโยชน์และจัดให้ทางราชการสามารถเข้าไปพัฒนาที่ดินและแหล่งน้ำโดยไม่ต้อง จัดซื้อ โดยพระราโชบายที่จะให้ประชาชนมีความรัก ความหวงแหน ดูแลรักษาสิ่งที่มีประโสชน์แก่พวกเขาเองและโครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมา จากพระราชดำริ ส่วนใหญ่จะเป็นการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเกษตร บางโครงการวัตถุประสงค์จะมีความหลากหลาย ทั้งการเกษตร การอุปโภคบริโภค การบรรเทาอุทกภัยเป็นต้น

โครงการพัฒนาแหล่งน้ำ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อาจแบ่งออกได้เป็น 6 ประเภทดังนี้

1. โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเพาะปลูกและอุปโภคบริโภค ได้แก่ อ่างเก็บน้ำ และฝายทดน้ำ
2. โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ
3. โครงการบรรเทาอุทกภัย
4. โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการรักษาต้นน้ำลำธาร
5. การจัดการทรัพยากรน้ำในบรรยากาศ
6. โครงการระบายน้ำออกจากพื้นที่ลุ่ม

          ซึ่งโครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริทั้งหมดนั้น ก่อให้เกิดประโยชน์แก่เกษตรกร ประชาชนและประเทศชาติ ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว สรุปได้ดังนี้

1. สามารถเพาะปลูกได้ตลอดทั้งปีเพราะมีน้ำอุดมสมบูรณ์ เมื่อผลผลิตมากขึ้น รายได้ของเกษตรกรย่อมมากขึ้นตามมา
2. โครงการระบายน้ำออกจากพื้นที่ลุ่มอันเนื่องมาจากพระราชดำริช่วยระบายน้ำออกจากท้องที่ที่มีน้ำท่วมขังจนเพาะปลูกไม่ได้หรือได้ไม่ดีเท่าที่ควร ให้มีกลายเป็นที่ดินที่แห้งเหมาะแก่การเพาะปลูก ช่วยลดการบุกรุกป่าเพื่อหาพื้นที่ทำกิน เป็นการรักษาทรัพยากรป่าไม้
3. เมื่อเกิดแหล่งเก็บน้ำ เช่น อ่างเก็บน้ำ เขื่อน ก็จะกลายเป็นสถานที่อาศัยและเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ ทำให้ราษฎรมีสัตว์น้ำบริโภค ส่วนที่เหลือก็นำไปขายเป็นรายได้เข้าครอบครัว
4. เมื่อมีน้ำอุปโภคบริโภคที่สะอาดอย่างเพียงพอ สุขอนามัยก็ดีขึ้น
5. โครงการพัฒนาแหล่งน้ำบางโครงการช่วยบรรเทาอุทกภัยในเขตเมืองใหญ่ เช่น กรุงเทพมหานครและปริมณฑล อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา อำเภอหนองใหญ่ จังหวัดชุมพร ช่วยลดความเสียหายต่อระบบเศรษฐกิจของภาครัฐบาลและเอกชนเป็นอย่างมาก
6. โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำ ช่วยให้ราษฎรที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ห่างไกลได้มีกระแสไฟฟ้าใช้
7. โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการรักษาต้นน้ำลำธารอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โดยการสร้างฝายแม้วเก็บกักน้ำบริเวณลำธารเป็นชั้นๆ ทำให้พื้นดินชุ่มชื้น ป่าไม้ตามแนวฝั่งลำธารมีความชุ่มชื้นและเขียวชอุ่มอุดมสมบูรณ์ตลอดปี อีกทั้งลักษณะป่าเปียกจะเป็นแนวป้องกันไฟป่ากระจายไปตามบริเวณต้นน้ำลำธาร ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติมีความอุดมสมบูรณ์

          เราจะเห็นว่างานพัฒนาแหล่งน้ำที่องค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงทำทุกอย่าง ทุกขั้นตอน ทั้งการจัดหาน้ำเมื่อขาดแคลน และการบรรเทาเมื่อมีน้ำมากเกินความต้องการ เป็นพระราชภารกิจที่พระองค์ทรงกระทำมาอย่างต่อเนื่อง เพราะพระองค์ทรงติดตามและทรงทราบปัญหาน้ำของประเทศไทยในทุกพื้นที่อย่างถ่องแท้

---

ขอขอบคุณข้อมูลจาก
สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนืองมาจากพระราชดำริ