ขจร

 

จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี

         ชื่อ : ขจร

         ชื่อสามัญ : Cowslip creeper, flower

         Bold textชื่อวิทยาศาสตร์ : Telosma minor Craib

         วงศ์ : ASCLEPIADACEAE

[แก้ไข] คุณค่าทางอาหาร

         ดอกนวล ๆ อยู่ในกระทงที่แม่ค้านำมาวางขาย เป็นดอกไม้ที่แสนสวย สวยทั้งรูปร่างและสวยทั้งคุณค่าทางอาหาร ดอกเล็ก ๆ น่ารัก นั้นคือดอกขจรนั่นไง

         ดอกขจรเป็นพืชผักพื้นบ้านของเราที่เลื้อยพันลัดเลาะมาตามริมรั้ว แล้วคนเราก็เด็ดมากินกันเอร็ดอร่อย ความจริงคนเราก็กินดอกไม้กันอยู่หลายชนิด ที่รู้จักดีคือดอกแคเอามาแกงส้มหรือต้ม ลวก จิ้มน้ำพริก ดอกกะหล่ำ บรอกโคลี ดอกโสน ดอกชมพู่ ม่าเหมียวที่คนโบราณเอามายำกินเป็นของว่าง ดอกเล็บมือนาง ดอกเฟื่องฟ้า ดอกกุหลาบ เอาชุบแป้งทอด

         เมนูจากดอกไม้ยังมีอีกหลายหลาก ว่าแต่ดอกขจรเถอะนิยมกินกันอย่างไร

         บางคนชอบเอามาผัดน้ำมัน บางคนชอบใส่ในแกงจืด ใส่แกงส้ม ไข่เจียวดอกขจรที่รสชาติหวานลิ้น อย่างง่ายที่สุดก็ต้องลวกและอาจราดกะทิ จิ้มน้ำพริก ซึ่งเป็นเมนูอาหารหลักของคนไทย รสชาติของดอกขจรไม่เหม็นเขียวอย่างผักทั่วไป แต่หวานนิด ๆ เมื่อมาเป็นกับข้าว

         ไม่เพียงดอก ลูกอ่อนของขจรก็กินได้เหมือนกัน วิธีการเดียวกับที่กินดอกนั่นเอง

[แก้ไข] ลักษณะทั่วไปของ

         บางที่เรียกขจรว่าดอกสลิด ดอกเมื่ออยู่บนต้นจะห้อย เป็นพวงงดงาม สีนวล ๆ นั้นส่งกลิ่นหอมอ่อน ๆ น่าหลงใหล ขจรนั้นเป็นพืชพื้นถิ่นในแถบเอเชียของเรานี่เอง สามารถพบได้ทั่วไปตามที่รกร้างหรือชายป่า และนิยมปลูกเป็นผักสวนครัว

         ลักษณะทั่วไปเป็นไม้เลื้อย เนื้ออ่อน ชอบพาดพันต้นไม้ใหญ่ มีน้ำยางสีขาวอยู่ภายใน ใบกลมโต คล้ายรูปหัวใจ ดอกออกเป็นช่อ แบบซี่ร่ม ดอกอ่อนสีเขียว โคนกลีบเชื่อมติดกัน ปลายแยก 5 กลีบ กลีบดอกหนาเป็นมัน ผลเป็นฝักรูปรี เมล็ดรูปรี มีขนฟูที่ปลายด้านหนึ่ง ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด หรือทับเถา ขึ้นง่ายในทุกสภาพพื้นที่ ดังนั้นดอกขจรจึงเป็นต้นไม้เลือยที่อดทนมากชนิดหนึ่ง จะเป็นดินชนิดไหน ภูมิอากาศอย่างไร ขจรไม่อนาทรร้อนใจ เติบโตได้อย่างสบาย ๆ แถมผลิตตลอดปีให้ชมทางสายตาและเป็นลาภปาก

         ดอกขจรเป็นพืชผักที่ให้พลังงานสูง อีกทั้งมีโปรตีนและมีวิตามินมากทั้งเอ บี ซี แร่ธาตุทั้งแคลเซียม และฟอสฟอรัส ในปริมาณที่สูงมาก การรับประทานดอกขจรจึงต้องรับในปริมาณเหมาะสมพอดี ในฐานะพืชผักนั้นก็กินได้มากอยู่แต่ควรกินผักอย่างอื่น ๆ เพื่อให้เกิดความสมดุลกันด้วย

         เพื่อนของผู้เขียนไม่เคยรู้เลยว่าดอกขจรนั้นเป็นของกินได้ ทั้งๆ ที่ปลูกขจรไว้ริมรั้ว เพราะเธอเข้าใจว่าขจรนั้นเป็นเพียงไม้ประดับที่มีกลิ่นหอมเท่านั้น แต่เมื่อได้ลองกินก็ชอบใจ บอกว่ารู้อย่างนี้กินเสียตั้งนานแล้ว ไม่ปล่อยให้ร่วงทิ้งไปเปล่า ๆ มีคนเมืองจำนวนไม่น้อยที่ไม่เคยกินพืชผักที่เป็นผักพื้นบ้านพื้นเมือง เพราะคุ้นอยู่กับคะน้า ผักกาด ผักบุ้ง ผักชี อันหลังนี่หลายคนก็ยุ่งคุ้นมาก

         แต่เดี๋ยวนี้หากไปตามซูเปอร์มาร์เก็ตบางแห่งก็มีมุมสำหรับพืชผักพื้นบ้านให้เลือกจับจ่าย วันก่อนไปเห็นดอกขจรรวมอยู่ในกระทงเป็นแพ็กมาสองกระทงราคาตั้งยี่สิบกว่าบาท นับว่ามีราคาอยู่เหมือนกัน นอกจากคุณค่าดี ๆ ที่ดอกไม้แสนสวยชนิดนี้มอบให้เรา

         ถ้าไม่ได้ปลูกขจรไว้กินเอง ไปตลาดคราวหน้า อย่าลืมมองหากระทงใบตองใบน้อย ๆ ข้างในบรรจุดอกไม้ดอกนิด ๆ สีนวล มีกลิ่นชวนตอม ลองทำอาหารจากดอกขจรกินสักมื้อ บางทีคุณคงอยากปลูกไม้เลื้อยกินได้ชนิดนี้ไว้เป็นพืชสวนครัวต้นใหม่ประจำบ้านก็ได้

ขอขอบคุณข้อมูลจาก

วราภรณ์ วิชญรัฐ, ไม้เลื้อยกินได้, สุรีวิยาสาส์น กรุงเทพมหานคร,2548. 120 หน้า

ภาพประกอบทางอินเทอร์เน็ต