นิกายเกลุก

 

จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี

นิกายเกลุก หรือนิกายเกลุกปะหรือนิกายหมวกเหลือง พัฒนามาจากนิกายกดัมที่อาจารย์อตีศะวางรากฐานและและอาจารย์สองขะปะเป็นผู้จัดรุปแบบให้ดีขึ้น เมื่อท่านมรณภาพได้สืบทอดตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดกานเด็นให้ เจล ซับเจ ถือเป็นจุดเริ่มต้นการสืบทอดผู้นำของสายนิกายเกลุก ผู้นำนิกายเกลุกในปัจจุบันคือผู้ดำรงตำแหน่งดาไล ลามะหรือดาไลลามะ ซึ่งเป็นผู้นำทางจิตวิญญาณของทิเบตด้วย

[แก้ไข] คำสอน

นิกายเกลุกเน้นความเคร่งครัดในวินัยเป็นพื้นฐาน ลามะของนิกายนี้ส่วนใหญ่เป็นพระสงฆ์ เน้นการสอนทั้งทางพระสูตรที่เป็นวิชาการและทางตันตระที่เน้นการปฏิบัติ และการวิเคราะห์ธรรมโดยตรรกวิภาษ หัวข้อใหญ่ที่ศึกษาคือ ปัญญาบารมี ปรัชญามาธยมิก การรับรู้ที่ถูกต้อง ปรากฏการณ์วิทยา และพระวินัย

[แก้ไข] บทบาททางการเมือง

ผู้นำของนิกายนี้คือทะไล ลามะ ถือเป็นประมุขของทิเบตตั้งแต่ พ.ศ. 2183

[แก้ไข] ประวัตินิกายเกลุก

        จุดเริ่มของนิกายเกลุกและนิกายกดัม มาจากอติษะคุรุอธิบดีสงฆ์แห่งมหาวิทยาลัยวิกรมศิลา(982-1054) ชาวทิเบตเรียกท่านว่า โจโวอะติฉา ท่านได้ศึกษาธรรมตั้งแต่ยังเป็นสามเณรเมื่ออายุประมาณ 12 ปี กับศรีภัทรศิษย์ของท่านนาโรปะขณะที่อยู่ที่ นาลันทา ท่านได้ศึกษาจนเจนจบโยคะและปรัชญาแห่งโยคาจารย์ ท่านได้รับคำสอนโพธิจิตตาจากคุรุผู้มีชื่อเสียงหลายท่าน โดยเฉพาะจากธรรมปาละ แห่งสุวรรณทวีป (ปัจจุบันคือเกาะสุมาตรา)ท่านอยู่ปฏิบัติโพธิจิตตาธรรมอยู่ที่นั่น12 ปี หลังจากนั้นท่านได้กลับอินเดีย ท่านได้รับคำสอนตันตระจากคุรุอีกหลายท่าน ท่านเป็นมหาบัณฑิต หนึ่งในแปดของมหาวิทยาลัยวิกรมศีลา ท่านเดินทางเข้าทิเบตเมื่อราวค.ศ.1042 ขณะที่ท่านเข้าทิเบตอายุของท่านเกินกว่า60 ปีแล้ว ท่านได้รับศิษย์สำคัญชื่อดอมทอนปะในราวปีค.ศ.1044

        หลักการสอนของอติษะเน้นที่สูตระเป็นสำคัญและเน้นในการปฏิบัติพระธรรมวินัยที่เคร่งครัดก่อน (หลักการส่วนใหญ่จะคล้ายมหายานนิกายวินัย) ศิษย์ของอติษะได้ก่อตั้งนิกายกดัมขึ้นคำว่ากดัมแปลว่าคำสอนของพระพุทธเจ้า เมื่อเวลาผ่านไปกดัมได้สูญเอกลักษณ์ของตนเองไปบ้างด้วยแรงดึงดูดใจจากโยคะตันตระสายคุรุปัทมสมภพซึ่งเป็นรากฐานของชาวทิเบตอยู่

        ในศตวรรษที่14 ซองคาปาพระภิกษุที่มีชื่อเสียงทรงความรู้ความสามารถในการจัดการองค์กรได้ ศึกษาคำสอนของอติษะได้ปฏิวัตินิกายกดัมขึ้นมาใหม่ให้คงเอกลักษณ์เดิมและได้เปลี่ยน ชื่อใหม่เป็นนิกายเกลุกปะ คำว่าเกลุก แปลว่าความดีที่เป็นกุศล คำสอนของเกลุก เน้นที่การ ค่อยๆ ศึกษาจากต่ำขึ้นไปสูงเน้นในวินัยเน้นในด้านตรรกะเกลุกจะบัญญัติให้ภิกษุที่พรรษาไม่ มากไม่ให้ศึกษาตันตระเอกลักษณ์ของนิกายคือสวมหมวกสีเหลืองหรือนิกายหมวกเหลืองซึ่ง เป็นนิกายในสังกัดของดาไลลามะ เกลุกเป็นนิกายที่รุ่งเรืองที่สุดของทิเบต ดาไลลามะได้เป็นผู้ปกครองทั้งศาสนจักรและอาณาจักร หากแม้มองด้วยทัศนะของประวัติศาสตร์ทางการเมืองการปกครอง ต้องยอมรับความจริงที่ว่า เกลุกเติบโตรุ่งเรืองจนถึงที่สุดก็ด้วย อำนาจบารมีของข่านมงโกล และนี่ก็เป็นสาเหตุที่จีนในปัจจุบันอ้างสิทธิ์ในการเป็นเจ้าของทิเบต ก็เพราะทิเบตติดกระเป๋าของข่านมงโกลแห่งราชวงศ์หยวนเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจีน

        แม้เกลุกจะมีหลักการในการสอนเน้นไปที่พระสูตรเป็นหลัก แต่ด้วยอานุภาพของพุทธตันตระที่แพร่หลายอยู่ในทิเบต และผลสำเร็จของการได้ปฏิบัติตันตระ ทำให้พระลามะที่มีชื่อเสียงของเกลุกส่วนใหญ่ปฏิบัติตามแนวทางของนิกายนิงมะควบคู่ไปด้วย

• ขอขอบคุณข้อมูลจาก วิกิพีเดียบทความ นิกายเกลุก ซึ่งบทความนี้คัดลอกมาจากวิกิพีเดียและนำมาใช้ภายใต้สัญญา GFDL
• พุทธศาสนามหายานและวัชรยาน