องค์พระบรมธาตุเจดีย์

 

จาก คลังปัญญาไทย, สารานุกรมฟรี

สารบัญ 1 องค์พระบรมธาตุเจดีย์ 2 สถานที่ตั้ง 3 อาณาเขตติดต่อ 4 ประวัติ 5 ลักษณะทางสถาปัตยกรรม 5.1 ส่วนประกอบของพระบรมธาตุเจดีย์

[แก้ไข] องค์พระบรมธาตุเจดีย์

        องค์พระบรมธาตุเจดีย์ นครศรีธรรมราช เป็นพระธาตุเจดีย์ที่สร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตั้งอยู่ในบริเวณวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร เป็นโบราณสถานที่มีคุณค่าและมีความสำคัญทางพุทธศาสนาของไทย ที่สร้างขึ้นมาตั้งแต่สมัยอาณาจักรศรีวิชัยรุ่งเรือง ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 12-13 ตามรูปแบบศิลปศรีวิชัย

        ต่อมาในช่วงพุทธศตวรรษที่ 18-19 พุทธศาสนาลัทธิลังกาวงศ์แผ่ขยายเข้ามาเจริญงอกงามในบริเวณเขตสุวรรณภูมิ ประกอบกับพระธาตุองค์เดิมชำรุดทรุดโทรม จึงได้มีการแก้ไขก่อสร้างองค์เจดีย์รูปแบบทรงลังกาครอบทับองค์เดิม จึงเห็นเป็นรูปลักษณ์ดังที่ปรากฏอยู่ในปัจจุบันนี้

[แก้ไข] สถานที่ตั้ง

        วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นเอกชนิดวรมหาวิหาร ตั้งอยู่ภายในเขตกำแพงเมืองโบราณมีเนื้อที่ทั้งหมดจำนวน 25 ไร่ 2 งาน ในตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช

[แก้ไข] อาณาเขตติดต่อ

• ทิศเหนือ จดโรงเรียนวัดพระมหาธาตุ กว้าง 3 เส้น

• ทิศใต้ จดถนนพระลาน กว้าง 3 เส้น

• ทิศตะวันออก จดถนนราชดำเนิน ยาว 8 เส้น 10 วา

• ทิศตะวันตก จดถนนพระบรมธาตุ ยาว 8 เส้น 10 วา

[แก้ไข] ประวัติ

ตามตำนานกล่าวว่า สร้างเมื่อปี พ.ศ.854 สร้างมามากกว่า 1,500 ปี มีศิลปะการก่อสร้างแบบศรีวิชัย โดยเจ้าชายธนกุมารและพระนางเหมชาลาและบาคู (นักบวช) ชาวลังกา เป็นผู้นำเสด็จพระบรมธาตุมาประดิษฐาน ณ หาดทรายแก้วและสร้างเจดีย์องค์เล็ก ๆ เพื่อเป็นที่หมายไว้

        ต่อมาปี พ.ศ. 1093 พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช (พระเจ้าจันทรภาณุ) ได้ทำการสร้างเมืองนครศรีธรรมราชขึ้น พร้อมการก่อสร้างเจดีย์ขึ้นใหม่เป็นทรงศาญจิ และในปี พ.ศ. 1770 พระองค์จึงได้รับเอาพระภิกษุจากลังกามาตั้งคณะสงฆ์และบูรณะพระบรมธาตุเจดีย์ให้เป็นไปตามแบบสถาปัตยกรรมทรงลังกา อันเป็นแบบที่ปรากฏอยู่ในปัจจุบันคือ เป็นทรงระฆังคว่ำ หรือโอคว่ำ มีปล้องไฉน 52 ปล้อง รอบพระมหาธาตุมีเจดีย์ 158 องค์ สูงจากฐานถึงยอด 37 วา 2 ศอก ยอดสุดของปล้องไฉนหุ้มทองคำเหลืองอร่าม สูง 6 วา 1 ศอก แผ่เป็นแผ่นหนาเท่าใบลานหุ้มไว้ น้ำหนัก 800 ชั่ง (หรือ 960 กิโลกรัม

[แก้ไข] ลักษณะทางสถาปัตยกรรม

        พระบรมธาตุเจดีย์มีลักษณะเป็นทรงระฆังคว่ำ(โอคว่ำ) ปากระฆังติดกับพื้นกำแพงแก้ว ฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมเป็นฐานไฟทีหรือฐานทักษิณรองรับองค์พระบรมธาตุ โครงสร้างก่อด้วยอิฐฉาบปูน ส่วนฐานชั้นล่างต่อหลังคาออกไปเป็นวิหารทับเกษตร มีพระพุทธรูปอยู่ในชุ้มเรือนแก้ว และมีชุ้มหัวข้างคั่นเป็นช่วง ๆ ติดกับฐานเจดีย์โดยรอบส่วนองค์ระฆัง ส่วนบัลลังก์ และปลียอดฉาบด้วยปูนตำมีจานและชามโบราณประดับตกแต่งโดยรอบ ที่ส่วนบัลลังก์บริเวณปลียอดพระธาตุห่อหุ้มด้วยแผ่นทองคำเย็บร้อยด้วยเส้นลวดทองคำ ผิวแผ่นทองคำประดับอัญมณีที่มีค่านานาชนิดส่วนกลีบบัวคว่ำหงายที่รองรับปลียอดทองคำหุ้มด้วยแผ่นทองคำ

[แก้ไข] ส่วนประกอบของพระบรมธาตุเจดีย์

• ความสูงของพื้นถึงยอด สูง 37 วา

• ฐานมีเส้นผ่าศูนย์กลาง กว้าง 3 ศอก

• ฐานยาวด้านละ ยาว18 วา 1 ศอก 15 นิ้ว

• ยอดหุ้มด้วยทองคำหนัก 800 ชั่ง (600 กิโลกรัม)

• ส่วนที่หุ้มทองคำ สูง 6 วา 2 ศอก 1 คืบ

• ปล้องไฉน 52 ปล้อง

• หน้ากระดานปล้องไฉนมีพระเวียน 8 องค์

• บัวคว่ำ บัวหงาย หุ้มด้วยทองคำแผ่น สูง 6 วา 2 ศอก 1 คืบ

• ทองรูปพรรณหลายชนิด เช่น แหวน จำนวนมากกำไล ต่างหู ผูกแขวนบนปลียอดทองคำ

• บนยอดสุดมีบาตรน้ำมนต์ 1 ใบ

• รอบองค์เจดีย์ระฆังคว่ำ มีกำแพงแก้ว 4 ด้าน เท่ากัน กว้าง/ยาว 12 วา 2 ศอก

• รอบกำแพงแก้วมีใบเสมา และรั้วเหล็กรอบกำแพงแก้ว ฉัตร บังสูรย์ และกระดิ่งเป็นระฆัง ห้อย

• ฐานพระบรมธาตุเจดีย์รูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีหัวช้างยื่นออกจากฐาน 22 หัว

ขอขอบคุณข้อมูลจาก

พระขุนพันธ์

สุริยัน จันทรา

จตุคามรามเทพ